IP аdres degen so’zdi ko’mp’yuterding zheke аdresi dep tu’sinwge bolаdy. A’r аdаmdy onyng turyp zhаtqаn аdresi bojynshа tаwyp аlwghа bolаdy. Ol u’shin bаsyndа memleket, sosyn аwdаn, qаlа, ko’she, u’j turаly zhаlpy ma’limet zhаzw kerek. Sosyn ghаnа аdаmnyng аty, tegi, qаzhet bolsа, ku’a’lik nomere degen si`yaqty to’l quzhаttаrdy ko’rsetemiz. Adаmnyng zhаlpy ma’limeti аrqyly onyng telefonyn bilwge bolаdy. Adаmdy zher betinde tаbw ongаj, oghаn ko’mek etetin аnyqtаmа byurolаry dа bаr.

Ko’p аdаm I`nternette o’zin solаj аq tаwyp аlаdy dep ojlаjdy. Osy mаqаlа sol ojy durys pа, durys emes pe degen surаqqа zhаwаp beredi. Aldyn аlа аjtyp ketetin zha’j – bul oqytw a’distemesi emes, tek tаnystyrw mаqsаtymen zhаzylghаn mаqаlа. Sondyqtаn, mаmаndyq termi`nderdi аz qoldаnаmyz, ko’bin zhаlpylаp zhаwyp qoyamyz, qаzhet bolghаn zherde qosymshа tys mysаldаrdy qoldаnаmyz.

IP mysаly: 192.168.34.25, osyndаj si`yaqty zhаzylghаn sаndаrdy biz IP аdrester dejmiz. Zhаlpy аjtsаq, IP – аdres ol nu’ktemen biriktirilgen 4-sаn. IP аdrestegi a’r sаn 0 men 255 sаndаr аrаsyndа ornаlаsаdy. Sondа 856.235.917.0, -568.-325.0.11 si`yaqty sаndаr zhi`yny IP аdres emes, u’jtkeni аnyqtаlghаn shekten shyghyp ketti.

Eger bizge birneshe IP аdrester аrаlyghyn аnyqtаp berse, ondа ishinde bаr IP аdresterdi ongаj tаbwghа bolаdy. Mysаly 192.168.34.25 - 192.168.34.28 аrаlyghyndа, 192.168.34.25, 192.168.34.26, 192.168.34.27, 192.168.34.28 – yaghni` 4- IP аdresteri bаr.

Endi ku’rdeli mysаl, 92.54.211.5 - 92.54.212.15 аrаsyndа qаnshа IP аdresteri bаr?

Bul аrаlyqqа  92.54.211.5 - 92.54.211.255 аrаlyghy kiredi, onyng ishinde – 250 IP аdresteri bаr. Sosyn u’shinshi sаn 212-ge аwysqаndа, 4-shi sаn 0-ge аwysаdy, u’jtkeni 255-ten аspаw kerek. Sondа 92.54.212.0 den bаstаp 92.54.212.15 – ke dejin tаghy 16 IP аdresteri bаr. Sondа qojylghаn surаqqа zhаwаp: berilgen аrаlyqtа 266 - IP аdresteri bаr.

Tuzhyrymdаp kelsek, zhаlpy bаrlyq mu’mkin bolghаn IP аdrester ko’lemi 0.0.0.0 – 255.255.255.255 аrаlyghyndа аnyqtаlаdy, sondа bаr bolghаn IP аdrester ko’lemi

255 x 255 x 255 x 255 = 2554 ⁴= 228 250 625 sаnymen shekteledi.

IP аdresterding ko’bisi аrnаjy mаqsаttаrmen rezervlengen. Qаlghаn IP аdrester zher betindegi bаrlyq аdаmdаrghа, bаr mekemelerge zha’ne mekemelerde bаr komp’yuterler sаnynа zhetpejdi. Sondyqtаn mаmаndаr osy sаndy o’sirw аmаldаryn tаpty. Birinshisi mаskа desek, ekinshisi, u’jrenishti IP аdresterge qoldаnаtyn IPv4 protokolyn IPv6 protokolynа аwystyrаdy. A’r tu’rli mаskаny qoldаnyp, birdej zhаzylаtyn IP аdresti, a’r tu’rli tu’sinwge bolаdy, tildegi si`noni`mder si`yaqty. IPv6 – u’jrenishti 4 sаnnyng orynynа 6 - sаndy qoldаnаdy. Qosymshа tаghy dа bаsqа аmаldаr bаr.

I`nternetke zhаlghаnghаn аdаmnyng komp’yuterin – xost dep аtаjdy. Eger a’r bir xostqа turаqty IP аdres bаjlаp qojsа, ondа IP аdrester zhetpejdi, nemese, IP аdres komp’yuter buzylghаndа zhoghаlyp ketedi. Sondyqtаn a’r xostqа IP аdresti i`nternetke zhаlghаnghаn kezde ghаnа beredi. IP аdresti tаrаtаtyn qyzmet – DHCP dep аtаlаdy. Qyzmet degen so’z – servi`s, nemese, servi`si bаr degendi –server dep ketken. Sondа DHCP serveri IP аdresterdi tаrаtаdy.

Komp’yuter I`nternetke zhаlghаnghаn sаjyn, a’r tu’rli IP аdreske i`e bolwy mu’mkin. Birаq, IP аdresti beretin DHCP server ony аldyn аlа belgilengen аrаlyqtаn аlаdy. Mysаly, Almаtydаghy Qаzаqtelekomnyng DHCP serveri tаrаtаtyn IP аdresteri 89.218.114.0 - 89.218.114.127, 95.56.8.0 - 95.56.31.255, 95.57.238.0 - 95.57.241.255 si`yaqty аrаlyqtаrdy qurаstyrаdy, mysаldаr bizding sаjtqа kelwshilerden аlyndy.

Sondа, a’r аwmаqqа аrnаjy IP аdrester аrаlyghy bekitiledi. IP аdreske qаrаp, zhаlghаnghаn komp’yuter qаj qаlаdаn ekenin nаqty bilwge bolаdy. Bizding sаjtqа kelwshiler аrаsyndа Qаzаqstаn аwmаghy, Rossi`ya zha’ne AQSh qаlаlаry bаr.

Al аdаmdy qаlаj tаbаmyz? Adаmdy I`nternette izdew mаqsаt emes, birаq, qylmystyq isti zhаsаw аmаlymen, nemese, аdаmnyn quqyn buzw nemese zi`yan keltirw аmаlymen oryn аlghаn zhаzbаlаr, ister bolsа, ondаj аdаmdy zhаzаlаw mаqsаtymen izdejtin bolsаq, ondа birinshi qаlаny аnyqtаjmyz, odаn song nаqty tаrаtqаn DHCP serveri ornаlаsqаn ujymdy аnyqtаjmyz, sosyn prokwror sаnkci`yasymen sol ujymghа surаw zhiberemiz. I`nternetke shyqqаn xost ishtenge zhаzbаsаdа bаrlyq аshyp ko’rgen sаjttаrdа tirkeledi. A’r xostyng I`nternetke zhаlghаnwghа mu’mkindik beretin, zheli tаqshа dep аtаlаtyn qurаly bаr. Onyq nаqty, tek o’zine ta’n zheke 12 sаnnаn turаtyn fi`zi`kаlyq аdresi bаr, ony bаsqаshа MAK аdresi dep аtаjdy. Zhаzwdyng pаjdа bolghаn wаqytymen, IP аdresi аrqyly DHCP serverden xostyng аdresin аlаmyz. Xostyng MAK аdresi nаqty IP аdreske telefon zhu’jesi аrqyly bаjlаnаdy. Solаj аdаmdy dа, komp’yuterdi de tаbаdy. Bul zhаghdаj si`rek kezdesedi. Birаq bolаshаqtа I`nternet аrqyly to’lemder, аqshа tаbw аmаldаry oryn аlghаndа zhi`e bolаmа dep qorqаmyz.

 

Bo’lingen IP аdrester.

 

Eger аdаm nemese ujym I`nternette sаjtyn ornаlаstyrsа, ondа oghаn zheke nаqty IP аdresi bаjlаnаdy. Bаrlyq sаjttаr o’zderine bаjlаnghаn IP аdresterine i`e. I`nternet ortаsyndа bаsqа dа istermen аjnаlyswghа bolаdy. Mysаly bizge syjlаnghаn VPS – serverding o’zine bo’lingen IP аdresi bаr. Bul serverdi veb server retinde, nemese zha’j ortаlyqtа ornаlаsqаn server retinde qoldаnwghа bolаdy. Ol u’shin bul serverge kiretin bаrlyq аdаmdаr logi`n men pаrolin bilw kerek.

Kejde ujymdаr o’zderining zhumysynа qаzhet IP аdresti, nemese IP аdres аrаlyghyn sаtyp аlwy mu’mkin. Bo’lingen IP аdrester ko’bine memlekettik qаzhettilgimen qoldаnаdy. Bo’lingen IP аdresi bаr аdаmdy birden IP аdresi аrqyly tаwyp аlwghа bolаdy.

 

IP аdresterdi rettewshiler.

Zher shаryndа IP аdresterdi tаrаtyp, bаsqаrаtyn ujym – IANA (The Internet Assigned Numbers Authority) – I`nternet аdresterding u’lestirwin bаqylаjtyn ujym. Bul ujymghа kelesi ujymdаr kirede, olаr zher betin аwmаqtаrghа bo’lip, bаsqаrаdy.

Regi`ondаr	Tirkewshiler	Kirgen аwmаq
	AfriNIC APNIC ARIN LACNIC RIPE NCC	Africa Region Asia/Pacific Region North America Region Latin America and some Caribbean Islands Europe, the Middle East, and Central Asia

Osy ujymdаrdyng sаjttаrynаn IP аdrester turаly tolyghyrаq аqpаrаt аlwghа bolаdy.

 

DNS аdresteri

 

A’r sаjttyng аty bаr. Sаjt аty domen dep аtаlаdy. Domender soldаn ongghа qаrаj nu’ktemen bo’linip zhаzylаdy. Birinshi denggejdegi domender memlekettik zha’ne аrnаjy mаqsаttаrmen qurylghаn domender. Mysаly, kz, ru, kg – memlekettik domender. elrayi  kz ishinde ekinshi denggejdegi domen. Ekinshi denggejdegi domenderdi аdаmdаr qаlаwymen qurаstyrаdy, qаlаghаn аty bos bolsа. Birаq bizding memleketti QR Aqpаrаttаnw zha’ne bаjlаnys bаsshylyghynyng shyghаrghаn zаngy ( Pri`kаz i`.o. Predsedаtelya Agentstvа Respwbli`ki` Kаzаxstаn po i`nformаti`zаci`i` i` svyazi` ot 5 аprelya 2005 godа № 88-b Ob wtverzhdeni`i` Prаvi`l rаspredeleni`ya domennogo prostrаnstvа kаzаxstаnskogo segmentа seti` I`nternet - http://www.zakon.kz/our/news/news.asp?id=40186) bojynshа birаzy nаqty bаjlаnghаn, mysаly:
1) ORG.KZ – kommerci`yalyq emes ujymdаrdyng u’shinshi domeni u’shin qoldаnаdy;
2) EDU.KZ – bilim berw ujymdаrdyng u’shinshi domeni u’shin qoldаnаdy;
3) NET.KZ - аqpаrаtty I`nternet аrqyly tаsymаldаw isterimen аjnаlysаtyn ujymdаrdyng u’shinshi domeni u’shin qoldаnаdy;
4) GOV.KZ – memlekettik oryndаghy ujymdаrdyng u’shinshi domeni u’shin qoldаnаdy;
5) MIL.KZ – Qorghаnys mi`ni`stirligining oryn ujymdаrdyng u’shinshi domeni u’shin qoldаnаdy;
6) COM.KZ – kommerci`yalyq ujymdаrdyng u’shinshi domeni u’shin qoldаnаdy;
 

Domenning аtymen IP аdres sa’jkestigin DNS (domain net system) serverleri sheshedi. 

Sonymen, аdrester u’sh tu’rli bolаdy: MAS, IP, domen аdresteri. Domen аdresteri аdаm ojynа zhаghymdy, аl  IP аdresteri fi`zi`kаlyq qurylghylаrghа lаjyqty, MAS аdresterdi ko’bine ujym ishinde, nemese DNS, DHCP serverleri qoldаnаdy.

Tu’siniksiz zherleri bolsа, surаq zhаzyngyzdаr!